اين روي سكه ،آن روي سكه
گردهمايي روساي پنج كشور ساحلي درياي خزر در حالي امروز در تهران آغاز به كار ميكند، كه بسياري از كارشناسان مسايل سياسي از اين نشست به عنوان يكي از با اهميتترين نشستهاي چند ساله اخير منطقه ياد ميكنند.
هرچند بررسي رژيم حقوقي درياي خزر و تاثيرات آن بر پنج كشور ساحلي اين دريا موضوع اصلي اين نشست عنوان گرديده است. اما به نظر ميرسد با توجه به تحولات اخير در منطقه موضوعهاي حاشيهاي اين نشست نيز به مراتب از اهميت خاصي برخوردار باشد.
قرار است در اين نشست اعلاميهاي از سوي روساي جمهور پنج كشور حاشيهاي درياي خزر به امضا برسد كه به اعتقاد كارشناسان مسايل سياسي امضاي اين اعلاميه نقش بسيار مهمي در تامين صلح و ثبات مبتني بر حسن همجواري در اين منطقه و همچنين ارتقاي همكاريهاي چند جانبه با هدف تضمين منافع كشورهاي ساحلي اين دنيا خواهد داشت.
شرايط حساس كنوني منطقه از يك سوي و رايزني برخي از كشورهاي اروپايي براي اعمال تحريمهاي جديد عليه ايران از سوي ديگر يكي ديگر از دلايل افزايش اهميت اين نشست در تهران ميباشد.
به بنبست رسيدن نيروهاي آمريكا در عراق، تصويب لايحه سناي آمريكا مبني بر نسل كشي ارامنه توسط دولت عثماني و تيره شدن روابط آنكارا، واشنگتن از يك سو، تحركات جديد گروه طالبان در افغانستان، سفر چند روز گذشته كاندوريزا رايس به منطقه و رايزني ساركوزي براي ترغيب روسيه جهت حمايت از تحريم ايران از سوي ديگر بر اهميت اين نشست در شرايط كنوني افزوده است.
اين اتفاقات در شرايطي رخ ميدهد كه دولت تركيه با فراخواني سفير خود از آمريكا بر تيرگي روابط اين دو كشور صحه گذاشت. تا تئوري مثلث قدرت منطقهاي تهران- مسكو- آنكارا بيش از پيش رنگ واقعيت به خود بگيرد.
سفري پس از 32سال
بسياري بر اين باورند كه سفر رييس جمهور كشور روسيه به ايران كه پس از حدود 32 سال رخ ميدهد ميتواند باعث پيشرفت و جهش قابل تاملي در روابط تهران- مسكو باشد كه اثرات منطقهاي بسياري را به دنبال خواهد داشت.
كارشناسان مسايل مربوط به آسياي ميانه بر اين باورند كه با توجه به تلاش بلوك غرب براي به انزوا كشاندن ايران و اعلام موضع روسيه در خصوص داشتن منافع مشترك با ايران اهميت زياد اين نشست را بيش از پيش نمايان ميسازد.
سفري مهم
اما سفير روسيه در ايران سفر ولاديمير پوتين به تهران را گام مهمي در ارتقاي روابط گسترده دو كشور مهم منطقه ميداند و ميافزايد: اين سفر در مقطع مهمي از زمان صورت ميگيرد و قطعاً تاثير فراواني بر ارتقاي روابط بين مسكو- تهران خواهد داشت.
«الكساندر سادوفنيكوف» معقتد است: اتفاق نظر روسيه و ايران بر سر مسايلي همچون لزوم چندقطبي بودن جهان، مساله افغانستان، عراق، دارفور و مراودات اقتصادي، علمي و نظامي بين اين دو كشور، از تهران و مسكو دو قدرت بزرگ و متحد منطقه ساخته است.
اين سفر در حالي انجام ميگيرد كه به اعتقاد برخي از تحليلگران روسيه نسبت به تهديدهاي اول غربي متحد آمريكا نسبت به تحريم عليه ايران بياعتناييهاي چشمگيري دارد.
آن روي سكه، سعه صدر ايران
تمام اين حساسيت و اهميتها در حالي رخ ميدهد كه پوتين در انتخابات آتي رياست جمهوري روسيه شركت نخواهد كرد و قصد دارد به عنوان نماينده وارد دوما گردد تا زمينه به دست آوردن پست نخست وزيري روسيه را فراهم سازد. بررسي رژيم حقوقي درياي خزر نيز در شرايطي رخ ميدهد كه در قراردادهاي سالهاي 1921 و 1940 ميلادي كه بين شوروي سابق و دولت ايران به امضا رسيده بود سهم 50 درصدي هر دو كشور از درياي خزر در مجامع بينالمللي به ثبت رسيده بود. در حاليكه بر اساس قرارداد مينسك كشورهايي كه پس از فروپاشي اتحاديه جماهير شوروي شكل گرفتند بايد وارث قراردادهاي شوروي و ايران ميشدند و سهم 50 درصدي شوروي را بين خود تقسيم ميكردند با بروز برخي اختلافها؛ جمهوري اسلامي با سعه صدر و با هدف جلوگيري از بروز تنش در منطقه از بخشي از سهم خود صرفنظر كرد. اكنون ايران خواهان سهم 20 درصدي، از اين دريااست. در حاليكه قزاقستان و آذربايجان سهم 11 و نيم تا 13 درصدي را براي ايران از بزرگترين درياچه جهان در نظر گرفتهاند.
درحالي كه محمود احمدي نژاد و پوتين در چند مدت اخير در دو اجلاس شانگهاي و قزاقستان به عنوان روساي جمهور دو كشور مهم منطقه با يكديگر ديدار كردهاند اما تحليلگران سياسي معتقدند كه نشست تهران فرصت مناسبي براي پوتين است تا در كنار احمدي نژاد با شركت در گفتوگوهاي دوجانبه، بدون ورود به يك نشست رسمي به بررسي مسايل مورد نظر دو كشور بپردازد.
هرچند تراز تجاري كشوري چون قزاقستان با ايران در سال گذشته حدود 65 ميليارد دلار بوده، و مرزهاي مشترك ايران با كشورهايي چون تاجيكستان، آذربايجان و... به روابط ايران با چهار كشور ديگر حوزه درياي خزر اهميت خاصي بخشيده است اما رابطه ايران و مسكو از اهميت بسيار بالاتري نسبت به ديگر كشورها برخوردار است.
سفري براي تحكيم روابط
اما نماينده مردم شيراز در مجلس شوراي اسلامي اين سفر را حايز اهميت زيادي ميداند. محمد نبي رودكي جمع شدن روساي جمهور پنج كشور حاشيه درياي خزر را يكي از دلايل اهميت اين سفر ميداند و ميافزايد: موضوع پرونده هستهاي ايران نيز تحتالشعاع اين سفر قرار خواهد گرفت.
به اعتقاد نايب رييس كميسيون امنيت ملي و سياست خارجي مجلس شوراي اسلامي حضور رييس جمهور روسيه در ايران و آن هم به عنوان يك عضو دايمي شوراي امنيت سازمان ملل متحد خواه ناخواه اين پرونده را در مجامع بينالمللي تحت تاثير قرار خواهد داد.
رودكي بر اين باور است كه سفر ولاديمر پوتين به تهران ميتواند به استحكام روابط سياسي، اقتصادي و نظامي دو كشور منجر گردد.
وي ادامه ميدهد: ما ضمن پافشاري در حقوق مسلم خود از درياي خزر، براي حقوق ساير كشورهاي حاشيهاي اين دريا نيز احترام زيادي قايل هستيم و معتقديم كه بايد در بستر و در سطح دريا تقسيمات انجام شود و سهم كشورهاي ذينفع در اين تقسيمات لحاظ گردد تا به توافقات اين نشست به عنوان يك رژيم حقوقي مدون و مصوب مورد اجرا قرار گيرد.
رودكي وجود منابع انرژي در كف اين دريا و امكان كشتيراني و وجود آبزيان در سطح اين دريا را دليل اهميت درياي خزر ميداند و ميافزايد: ايران اسلامي معتقد است كه روسيه بايد همچنان در منطقه مقتدر باقي بماند.
رودكي معتقد است وجود ايران و روسيه قدرتمند در منطقه به ثبات جهاني كمك شاياني خواهد كرد.
اعتقاد دو كشور
نماينده مردم شيراز در مجلس شوراي اسلامي، حضور پوتين در تهران را دليلي بر اعتقاد دو كشور براي تحكيم روابط در تمام حوزهها ميداند و ميافزايد: نيازمنديهاي روسيه به ايران و نيازمنديهاي ايران به روسيه از اين دو كشور؛ دو كشور وابسته به يكديگر متحد ساخته است.
روابط بينالملل، قدرت چانهزني
رودكي؛ معتقد است كه حضور پوتين در ايران زمينه آشنايي هرچه بيشتر رييس جمهور روسيه با واقعياتهاي ايران را فراهم خواهد كرد.
وي ميافزايد: صحبتهاي چهره به چهره مقامات ارشد ايراني تاثيرات بسيار زيادي بر مواضع روسيه نسبت به شوراي امنيت، كشورهاي اروپايي و كشورهاي 1+5 خواهد گذاشت و اين تاثيرات قدرت چانهزني ايران در مجامع بينالمللي را افزايش خواهد داد.
بنام خالق زیبایی ها