ایران آباد

با رحلت امام خمینی(ره) و انتخاب آیت ا... خامنه ای به عنوان جانشین امام، رهبر انقلاب از چرخه حضور در میان مدیران اجرایی کشور کنار رفتند تا آیت ا... هاشمی رفسنجانی که سابقه مبارزاتی و قانون‌گذاری زیادی را قبل و بعد از انقلاب در پرونده خود مشاهده می کرد تصمیم به تغییر کرسی گرفت و از خانه ملت به قوه مجریه رفت. پس ازحضور 8 ساله هاشمی در قالب رییس جمهور ایران، این روحانی مقتدر به دلیل منع قانونی از قوه مجریه کنار رفت، اما این منع باعث شد تا شیخ پرنفوذ به مجمع تشخیص مصلحت نظام برود. هرچند او دوباره برای حضور در مجلس و دولت باز هم شال و کلاه کرد اما بنا به دلایلی این هدف اجرایی نشد تا هاشمی رفسنجانی نیز به دلیل بالا رفتن سنش از چرخه حضور در انتخابات ریاست جمهوری محروم شود. پس از هاشمی رفسنجانی داستان سید محمد خاتمی نیز یک سناریو تکراری شد تا این کاندیدای کم امید سال 76 اصلاح طلبان با رای های تاریخی برای دو دوره پی درپی به عنوان رییس جمهور کشورمان معرفی شد. اما خاتمی همچون دو رییس جمهور سابق از چرخه کاندیداهای سنتی ریاست جمهوری بیرون نرفت تا بسیاری از تحلیگران و فعالان سیاسی وی را کاندیدای جدی حضور در انتخابات ریاست جمهوری در ایران حداقل برای یکی دو دوره آینده بدانند. اما در این میان نیز مردانی از جنس سیاست و اقتصاد وجود دارند که نام آن‌ها ناخودآگاه یا خودآگاه با داغ شدن بحث انتخابات سرزبان ‌هامی افتد. احمد  توکلی از جمله این دسته از مردان سیاسی–اقتصادی کشور ماست.پسرخاله رییس مجلس هشتم در طول چند سالی که پایش به مجلس باز شد و سری در میان سر‌ها درآورد با آنکه می دانست توان رقابت با کاندیداهای مطرح هر دو جناح را ندارد به یکی از نامزدهای ‌تقریباً ثابت انتخابات ریاست جمهوری تبدیل شد، اما به پاستور رفتن برای توکلی در حد یک آرزو ماند. این در حالی است که بخشی از جریان سیاسی موسوم به خط  امام که در اواخر دهه60 با عنوان اصلاح طلبان در عرصه سیاسی کشور تغییر لیبل دادند، نیز همواره یک کاندیدای سنتی اما مغرور و مشروط را برای شرکت در انتخابات در اردوگاه خود دارند و آن هم کسی نیست جز مهندس میر حسین موسوی، نخست وزیر دولت آیت ا...خامنه ای که در دوران سخت سال های ابتدایی دهه 60 در اوج بروز مشکلات ناشی از جنگ تحمیلی در قامت یک اقتصاددان معتقد به اقتصاد دولتی از خود خاطره ای خوش در اذهان باقی گذاشت. در چند دوره گذشته تقریباً برای همه مردم ما آمدن و نیامدن مهندس نقاش به یک شایعه تکراری تبدیل شده است و مردم دیگر سناریو نامزد شدن مشروط مهندس موسوی را بیش از هر سناریو انتخاباتی از بر شده اند. اما به قضاوت تاریخ، مهندس موسوی نیز جزیی از تاریخ انتخابات ریاست جمهوری شده است. گویی که در انتخابات آتی نیز زمزمه های تکراری از احتمال حضور وی در عرصه رقابت به گوش می خورد. شیخ مهدی کروبی که همچون آیت ا... خامنه ای و هاشمی رفسنجانی تجربه نشستن بر صندلی ریاست جمهوری را در پرونده کاری خود نمی بیند ‌اما از نیروهای نزدیک به امام خمینی(ره) محسوب می شود و در کارنامه سیاسی خود نشستن بر بالاترین کرسی قوه مقننه را به عنوان مهمترین پست خود می داند، جزو کسانی است که حداقل در چند سال گذشته آرزویش مبنی بر رییس جمهور شدن برای بسیاری هویدا شده است. کروبی که با مشورت و همکاری عده ای از سیاسیون هم قوم خود حزب اعتماد ملی را پس از انتخابات ریاست جمهوری نهم راه اندازی کرد از همان صبح پس از انتخابات 1384 که از خواب بیدار شد پروژه شرکت در انتخابات ریاست جمهوری دهم را در قامت یک کاندیدای حزبی و مستقل از دیگر گروه های اصلاح طلب برنامه ریزی و عملیاتی کرد. هرچند اعتماد ملی در معادلات سیاسی یکی از گروه های اصلاح طلب محسوب می شود اما سابقه و ادبیات این حزب در مقابل دیگر گروه های اصلاح طلب حکایت از این داشت که حواریون شیخ همچون انتخابات مجلس هشتم کار خودشان را می کنند و اعتقادی به ائتلاف ندارند. کروبی که خیلی ‌ها اعتقاد دارند یک روحانی به اصطلاح برش دار در کشور است و این برش را در مسایلی همچون ‌آزادی لقمانیان از زندان و بازگرداندن او به مجلس نشان داده است، معتقد است هیچ فرقی با دیگران ندارد‌ و همه متعلق به همین نظامند و به همین دلیل باید کار کرد و خدمتگزار بود. کروبی که خواب سپیدش در تیر‌ماه سه سال پیش معروف خاص  و عام شد یکی از معترضین به نتیجه انتخابات نهمین دوره انتخابات ریاست جمهوری محسوب می شود. کروبی در آن مقطع، سپاه پاسداران و بسيج را به اعمال نفوذ درانتخابات متهم کرد تا نشان دهد که برای گرفتن انتقام، سودای بسیاری در سر دارد. مهدی کروبی که خود را شيخ اصلاحات می‌ داند، در انتخابات گذشته با ارایه برنامه ‌ای اقتصادی، طبقات فرودست و محروم جامعه را مخاطب خود کرد و وعده داد که در صورت دستيابی به کرسی رياست جمهوری، به همه افراد بالاتر از ۱۸ سال، ماهيانه ۵۰ هزار تومان خواهد پرداخت. البته این احتمال وجود داشت که حتا طبقات محروم جامعه نيز وعده کروبی را جدی نگرفته باشند، اما برای يک خانواده پر جمعيت که دغدغه ‌ای جز امرار معاش ندارد، وعده مهدی کروبی در برابر شعارهای روشنفکرانه يا ايدئولوژيک ساير کانديدا‌ها امری ملموس و عينی به نظر می ‌رسید. به هر حال از نظر فرد محرومی که تصور روشنی از ديدگاه دیگر کانديدا‌ها نداشت و پيروزی هر يک از آنها مثل ساير کانديدا‌ها می بود، شعار کروبی، شعار اغوا‌کننده ای بود. اما بر‌اساس اصل عدم قطعيت که راهنمای هر انسانی در هر سطحی است، اگر اين برنامه حتا يک درصد نيز شانس اجرا داشت، ارزشِ دادن يک رای را می داشت. با اين همه، رای غير قابل پيش ‌بينی کروبی دلايل ديگری نيز داشت که از آن جمله می ‌توان به استفاده ظريف او از احساسات منطقه ای و قومی و پرهيز از رفتارهای متکلفانه در برابر مخاطبانش اشاره کرد. نتيجه انتخابات رياست جمهوری در دور نهم، ناظران داخلی و خارجی را شگفت ‌زده کرد. اين شگفتی بيشتر از آن رو بود که مهدی کروبی ریيس سابق مجلس توانست بر‌خلاف نتايج نظرسنجی ‌های مراکز دولتی جمهوری اسلامی، به‌عنوان سوم فهرست هفت نفره کانديدا‌ها صعود کنند. اما در حالی که برخی ‌هامعتقدند انتشار اخباری مبنی بر احتمال نامزدی آقای کروبی برای انتخابات ریاست جمهوری سال آینده، تنش‏هایی را در اردوگاه اصلاح‏طلبان ایجاد کرده و بسیاری از چهره‏های سیاسی نزدیک به خاتمی و کروبی را به موضع‌گیری علیه همدیگر سوق داده است، توجه به سوابق انتخابات گذشته و بررسی مواضع انتخاباتی اصلاح‏طلبان و اصولگرایان، ممکن است تحلیلگر سیاسی را به این نتیجه برساند که نگرانی اصلاح‏طلبان از حضور کروبی تا حدود زیادی نادرست است و آنچه به عنوان نگرانی از سوی اصلاح‏طلبان ابراز می‏شود، در حقیقت انتقال ناخودآگاه مشکلات اصلاح‏طلبان در حفظ یا کسب قدرت از طریق انتخابات به هردلیل به پدیده کروبی است. نگاهی به مواضع و شعارهای شیخ نشان می‏دهد، آنچه به عنوان تحلیل‏های اصلاح‏طلبان از ریزش آرای اصلاح‏طلبان به دلیل حضور کروبی در انتخابات گذشته و انتخابات آینده ابراز ارایه می‏شود، مبنای منطقی نداشته و به ابزاری ناخودآگاه برای دفع سرزنش‏های بدنه سیاسی به سمت یک عامل دیگر تبدیل شده است. به عبارت دقیق تر، سبد آرای کروبی چه در انتخابات گذشته و چه در انتخابات آتی بیشتر از آن‌که با سبد آرای هاشمی، معین و یا خاتمی (آرای کاندیداهای طیف مشارکت، مجاهدین و کارگزاران) مشترک باشد، با سبد آرای احمدی‏نژاد مشترک است و هم در انتخابات گذشته و هم در انتخابات آینده، باعث ریزش آرای دکتر احمدی‏نژاد شده و خواهد شد. بیان ساده‏تر این تحلیل آن است که برعکس تحلیل جاری طیف مشارکت  -  مجاهدین از حضور تضعیف‌کننده کروبی در انتخابات 84، عدم حضور وی در آن انتخابات به احتمال خیلی زیاد به تقویت هرچه بیشتر آرای رییس جمهور کنونی می‏انجامید و احمدی‏نژاد با رای بسیار بالاتر به مرحله دوم انتخابات راه پیدا می‏کرد. در واقع کروبی در انتخابات گذشته بیش از همه نامزدهای رقیب به آرای احمدی‏نژاد ضربه وارد کرد و در انتخابات آینده نیز همین کارکرد را خواهد داشت. لحن و محتوای مردم‌پسندانه کروبی، بدون شک رای‏دهندگان به معین یا خاتمی نیستند و تقویت گفتمان کروبی با نام اصلاحات هرچند ممکن است به تضعیف تصویر اصلاحات مدل مشارکت - مجاهدین بیانجامد، اما در عرصه رای به تضعیف آرای نامزد احتمالاً اصلیِ اصولگرایان ترجمه خواهد شد. با این اوصاف و در مقام آنچه که شاید بتوان روانشناسی سیاسی تنش‏‌ها و نگرانی‏های اصلاح‏طلبان بر سر حضور یا عدم حضور کروبی نامید، می‏توان گفت که این نگرانی‏‌ها عمدتاً انتقال خودآگاه و شاید خودآگاه ناکامی‏های قبلی به یک دلیل بیرونی همانند کروبی بوده است، ضمن این‌که حضور کروبی برای اصولگرایان چه‌بسا نگران‌کننده تر از اصلاح‏طلبان تلقی شود. براساس استدلالات فوق، این گزاره را نباید از ذهن دور داشت که اصلاح‏طلبان با نامزدی همزمان آقای کروبی و خاتمی و تقسیم کار ناخودآگاه و یا خودآگاه، ضمن تلاش برای ریزش آرای رییس‏جمهور فعلی، نامزد اصلی خود را به سلامت از گذرگاه انتخابات عبور دهند. اما روز یکشنبه خبرگزاری فارس از قول سخنگوی حزب اعتماد ملی نوشت که پس از انجام بيش از 10 ساعت بحث و تبادل نظر در 3 جلسه شوراي مركزي و اتاق فكر حزب اعتماد ملي‌، به اتفاق آرا، كروبي را به عنوان كانديداي حزب اعتماد ملي در انتخابات رياست جمهوري انتخاب و از وي دعوت به عمل آمد در اين عرصه حضور يابد. اسماعیل گرامی‌مقدم در عین حال ادامه داده است: پذيرش حضور در انتخابات رياست جمهوري منوط به نظر قطعي كروبي است كه هنوز اعلام نشده است و شیخ، پس از بررسي‌‏‌هاي لازم‌ نظر خود را در هفته‌‏‌هاي آينده اعلام خواهد كرد. به هرحال در حالی که حضور یا عدم حضور مردانی چون میرحسین موسوی و سیدمحمد خاتمی در انتخابات سال آینده مشخص نیست باید نشست و دید که کروبی و حزبی که به امید رسیدن به خیابان پاستور تشکیل شده است برای خرداد 88 چه برنامه ای دارند.